Sardinië is de enige Italiaanse regio waar alle drie de Europese landschildpadden in het wild leven: de Griekse landschildpad (Hermann's schildpad), de gerande landschildpad en de moorse landschildpad. Alle drie zijn strikt beschermd door EU-wetgeving en Italiaanse wetgeving. Kruist er een jouw pad in de struiken van de Gallura of op een landweg, dan is de regel eenvoudig: kijk, help hem van het asfalt af als hij gevaar loopt, en laat hem daar waar hij leeft. Een schildpad meenemen naar huis is een misdrijf, met een straf van zes maanden tot twee jaar en een boete van €15.000 tot €150.000.
Een opmerking over deze pagina: in een eerdere versie werden deze dieren de "Saint Turtles of Sardinia" genoemd en werden een plaatselijke bijnaam en een bijgeloof rond Porto Rotondo beschreven. Voor niets daarvan konden we een bron vinden, dus hebben we het artikel herschreven op basis van primaire bronnen.
Quick facts
Soorten: Griekse landschildpad (Testudo hermanni), inheems; gerande landschildpad (Testudo marginata) en moorse landschildpad (Testudo graeca), beide in de oudheid geïntroduceerd en al lang gevestigd (IUCN Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group).
Bescherming: alle drie staan op bijlagen II en IV van de Habitatrichtlijn van de EU, in bijlage II van het Verdrag van Bern, in bijlage II van CITES en in bijlage A van de EU-verordening over de handel in wilde dieren en planten.
Straf in Italië: het houden, kopen, verkopen of verplaatsen van een dier uit bijlage A zonder CITES-documenten is een strafbaar feit op grond van Legge 150/1992, art. 1: arrestatie van zes maanden tot twee jaar en een boete van €15.000 tot €150.000.
Wie te bellen: 1515, het alarmnummer van het Corpo forestale e di vigilanza ambientale van Sardinië; 112 voor elke noodsituatie.
Wanneer je ze ziet: van de lente tot het begin van de herfst, op warme ochtenden en laat in de middag; in de winter houden ze een winterslaap.
Drie schildpadden, één eiland
De Griekse landschildpad is de inheemse soort, met een gewelfd, donker-met-geel schild. De specialistengroep van de IUCN vermeldt haar op de Balearen, Corsica, de Toscaanse archipel, Sardinië en Sicilië; bij de laatste beoordeling voor de Rode Lijst kreeg ze de status "bijna bedreigd", en ISPRA, het Italiaanse milieu-instituut, beoordeelde haar staat van instandhouding in Italië in 2020 als slecht of ontoereikend.
De gerande landschildpad is groter en langer, met een uitlopende achterrand van het schild. Op Sardinië is ze al in de oudheid geïntroduceerd en komt ze vooral voor in het noorden en op enkele van de kleine eilanden; wereldwijd geldt ze als "niet bedreigd". De moorse landschildpad, eveneens in de oudheid geïntroduceerd, leeft vooral aan de centraal-westelijke kust en op het eiland Mal di Ventre, waar onderzoekers de hoogste dichtheid van Europa registreerden; de soort als geheel is op de Rode Lijst "kwetsbaar".
Het Corpo Forestale van Sardinië heeft dit zelf benadrukt in zijn rapporten over inbeslagnames: geen enkele andere Italiaanse regio heeft alle drie, plus de Europese moerasschildpad. Daarom is het eiland zo belangrijk voor deze dieren, en daarom zijn de regels streng.
Als een schildpad de weg oversteekt
Een oversteek over de weg is het enige moment waarop het gerechtvaardigd is een wilde schildpad aan te raken. Parkeer volledig naast de weg met de alarmlichten aan en kijk naar het verkeer voordat je uitstapt. Til het dier op aan de zijkanten van het schild, nooit aan een poot of de staart, houd het laag bij de grond en draag het een paar meter van de weg af, aan de kant waar het heen wilde; een schildpad die je terugzet waar hij vandaan kwam, gaat gewoon opnieuw op pad. Ga daarna weg. Dit is gebruikelijke praktijk bij de opvang van wilde dieren en geen officiële Sardijnse instructie, en het is de enige behandeling die een wilde schildpad ooit zou mogen krijgen.
Wat je niet moet doen
Neem hem niet mee naar huis, naar je villa of naar de tuin van je vakantiewoning. Een in het wild geboren schildpad kan achteraf niet gelegaliseerd worden, en het houden van een schildpad zonder CITES-documenten is een strafbaar feit op grond van Legge 150/1992.
Verplaats hem niet naar een "betere" plek. Schildpadden blijven tientallen jaren in hetzelfde leefgebied en een verplaatst dier probeert terug te lopen.
Voer hem niet en giet er geen water over. Wilde schildpadden eten seizoensgebonden en specifiek voedsel.
Houd honden in de lente en zomer aan de lijn in struikgebied. Honden doden en verminken schildpadden.
Koop er geen. Het Corpo Forestale van Sardinië nam in 2021 vijf gerande landschildpadden in beslag in een restaurant aan de Costa Smeralda, in 2024 vierenvijftig in een kampeertent bij Capo Coda Cavallo, en gaf in 2023 drie mensen een boete van €15.000 in de Trexenta omdat ze acht schildpadden online te koop aanboden.
Als je een gewonde schildpad vindt, of er een ziet die gehouden of verkocht wordt
Bel 1515, het gratis alarmnummer van het Corpo forestale e di vigilanza ambientale van de Regione Sardegna, dat op het eiland ook CITES en beschermde soorten behandelt. Geef de plaats door en, als het kan, een foto. Bel voor een algemene noodsituatie 112. Verblijf je in een vakantiehuis en vind je een schildpad die in de tuin leeft, laat hem dan met rust: hij was er eerder dan jij.
Ze bekijken en fotograferen
Schildpadden zijn het meest actief van de lente tot het begin van de herfst, op warme ochtenden en laat in de middag, vaak na lichte regen, in struikgewas van cistus en mastiekboom, aan de randen van tuinen en langs rustige weggetjes. Blijf laag en stil, gebruik een langere lens als je die hebt en blokkeer nooit de route van het dier. Voor kinderen leert het tellen van de platen van het schild vanaf een meter afstand meer dan het oppakken ooit zal doen.
Bronnen: IUCN TFTSG, Testudo hermanni · IUCN TFTSG, Testudo marginata · IUCN TFTSG, Testudo graeca (2022) · ISPRA, Werelddag van de schildpad 2020 · Habitatrichtlijn van de EU 92/43/EEG · Verdrag van Bern, bijlage II · Legge 150/1992, art. 1 · Corpo forestale e di vigilanza ambientale, 1515 · L'Unione Sarda, 22 augustus 2024 · L'Unione Sarda, 8 april 2023 · L'Unione Sarda, 23 oktober 2021. Gecontroleerd op 31 oktober 2026.
